El-basİr
Basir: Ayndınlık
karanlık uzak yakın büyük küçük
her şeyi gören müşahede eden(1)
Allah Görmesi Nasıldır?
“Allah’ın bütün sıfatları gibi
görmesi ve işitmesi de küllidir mutlaktır ve sonsuzdur. Yani her
şeyi birlikte görür ve işitir.”(2)
Allah her şeyi yeryüzünde kainatta
her an her yerde olup biten her şeyi en ince
ayrıntısına kadar bilir ve görür. Mesele Allah’ın hususiyetleri olunca teraziye
bu sıklet ağır gelmesinden midir nedir ifade çarpıklaşıyor. O aydınlıkta
da görür karanlıkta da görür. Sis O’nun için bir engel
değildir. “Karanlıkta görebilecek cihazlar yapabilecek kabiliyeti kullarına bahşeden Allah elbette
karanlıkta da aydınlıkta olduğu gibi görür. Gelmiş geçmiş olmuş olacak
ne varsa hepsini birden ve aynı anda görür. (3) O
halde bu konuda Allah’ı insani ölçüler içinde tasavvur etmek yanıltıcı
olur; bu ölçüler ancak bizi Rahman’a götüren bir köprü vazifesini
görebilir.
Bir kedi karanlıkta insana nazaran çok daha rahat görebilir. Bir
arabadaki zat sadece dışarıdaki ağaçları görür; ama helikopterden bakan birisi
yolun birkaç metre yanındaki ağaçlar içindeki oyun bahçesini de görebilir.
Bir böceğin görüş alanı bizle kıyas edildiğinde farklıdır. O bambaşka
alemleri temaşa etmektedir. Ya da kör bir kimsenin gözleri her
ne kadar devreden çıkmış olsa da farklı uzuvlarıyla görmesi mümkündür;
onun da görmesi değişik şekilde cereyan etmektedir. Keza “Meleklerin gözsüz
görmelerinin de şehadetiyle görme için mutlaka göz lazım değildir.”(4) “İnsan
uyanıkken muhataplarını görür ve onların konuşmalarını işitir; bu görmeye göz
bu işitmeye de kulak vasıta olmuştur.Ama rüya aleminde yine muhataplarıyla
görüşür ve konuşur fakat gözleri uykuya dalmış kulakları bu alemden
ilgisini kesmiştir. Rüya aleminde ne hava unsuru vardır ne konuşanın
ses telleri ne de dinleyenin kulakları”(5)Aydınlık insanın uyanıkken görmesi için
şartlardan bir şarttır.
Bütün bunlar gösterir ki görmeler canlıdan canlıya durumdan
duruma çoğunlukla farklılık arz eder. Buradan Allah’ın görmesinin de bambaşka
olması gerektiği anlaşılabilir. Bütün bu görme fonksiyonlarını en ince şekilde
tanzim eden en büyük Sanatkar ise tabii ki bütün bunlardan
üstün bir görme hususiyetine sahiptir. O’nun görmesi birtakım ölçülere hapsedilemez.
“İşte
şu işleri nihayet derecede güzel sanat ve mükemmel düzenlilik ile
yapan ve şu birbiri arkasında gelen ve zaman ipine takılan
seyyar alemleri son derece hikmet inayet kemal-i kudret ve sanat
ile değiştiren Zat elbette gayet Kadir ve Hakimdir. Nihayet derece
Basir ve Alimdir. Tesadüf Onun işine karışamaz.”(6)
“Evet kainat denilen
bu büyük Kur’an’ın herbir maddi ayeti o ayetin noktaları ve
harfleri sayısınca mucizeler gösterdiklerinden elbette serseri tesadüf kör kuvvet gayesiz
ölçüsüz şuursuz tabiat hiçbir yönden o hikmetlice ve görmenin bir
sonucu olan özel ölçüye ve gayet ince düzenliliğe karışamazlar. Eğer
karışsaydılar elbette karışıklık eseri görünecekti. Halbuki hiçbir cihette düzensizlik müşahede
edilmiyor. ” (7)
Basir ism-i şerifinin bize bakan yönü
Diyebiliriz ki Allah’ın
görmesi ve bize verilen görme nimeti -mesele daha geniş de
düşünülebilir-bizim için üç temel anlam ihtiva ediyor:
1- Görme nimetinin Allah’a
götüren bir köprü vazifesi görmesi
Allahü Teala insana kendi ruhundan üflemiştir.
İnsanın görmesi ise onu tefekküre götürecek birçok mana barındırır. Sahip
olduğumuz görme nimetini kıyas ederek Allah’ın görme aaafiyetini bir derece
anlayabiliriz. Eğer bu nimet bizde bulunmasaydı bunu tahayyül etmek için
çok güç olurdu.
2-Hal ve hareketlerde dengeli tutumun korunmasına özen gösterilmesi
“Söz
temsili: İnsan çok saygı gösterdiği büyük bir zatın huzurunda bulunurken
tavırlarında hareketlerinde ve konuşmalarında edep ve terbiye dışına çıkamaz. Başkaları
tarafından teşvik edilse de çıkamaz zorlansa da çıkamaz. Halbuki Allahu
Teala büyükler büyüğüdür ve her lahza bizimle beraberdir. O’nun göremiyeceği
işitemiyeceği bir şey de yoktur.” (8)
O halde bize sahip olduğumuz
her şeyi veren sevgimizi asla karşılıksız bırakmayan bize bizden yakın
olan kendi hakkımızda bilmediklerimizi de bilen bir zatın yaşadığımız her
saniye bizi gördüğünün işittiğinin şuurunda olarak bazı aşırıya kaçan gereksiz
davranışlardan da kendimizi koruyabiliriz. Bu içtimai açıdan da muazzam fayda
sağlar. Ayrıca birtakım yersiz korkular da bu sayede bertaraf edilebilir;
çünkü Kadir-i Mutlak Müheymin(Koruyan) olan Zat’ın gözetimi altındayız.
3-Görme nimetinin Allah’ı
sanatını seyretmeye incelemeye sevmeye o sanatla bütünleşmeye yardımcı olması
Kainatta yüz
binlerce şekil suret ve renk bulunuyor. Bazıları her an gözümüzün
önünden geçiyor bazıları bir kaybolup bir ortaya çıkıyor; ama sabit
kalan muhteşem bir hakikat var: Tertemiz dupduru capcanlı bir sanat
eseri gözler tarafından seyredilmeyi düşünülmeyi tetkik edilmeyi en genel manasıyla
tefekkür edilmeyi bekliyor. İşte görme nimeti de en büyük Sanatkar’a
bu yoldan bir adım daha yaklaşmayı temin ediyor.
Ve bir mihenk
taşı elmas anahtar: “Allah’ın sun’una ef’aline kelamına temsilatına üslublarına; inayet
ve Rububiyetini mülahaza etmekle beraber Allah’ın canibinden de bakmak lazımdır.
Bu bakış da ancak nur-u imanla olur.” (9)
Dipnotlar:
1-Esmâ-i Hüsna Allah’ın
Güzel İsimleri-Prof.Dr.Alaaddin Başar-Zafer Yayınları(Eylül 2001) s.79
2-a.g.e s.80
3-Kur’ân ve Kâinat Penceresinden
Esmâ-i Hüsnâ- Doç. Dr. Abdülaziz Hatip- Gençlik Yayınları(Nisan 2001) s.156
4-Esmâ-i
Hüsna Allah’ın Güzel İsimleri-Prof.Dr.Alaaddin Başar-Zafer Yayınları(Eylül 2001) s.80
5-a.g.e s.79-80
6-Kur’ân ve
Kâinat Penceresinden Esmâ-i Hüsnâ- Doç. Dr. Abdülaziz Hatip- Gençlik Yayınları(Nisan
2001) s.157 [sözkonusu metnin aktarıldığı kaynak: Sözler(B.Said Nursi)s.180]
7-a.g.e s.158 [sözkonusu
metnin aktarıldığı kaynak: Lem'alar(B.Said Nursi) s.312]
8-Esmâ’ül Hüsna Şerhi-(Merhum)Ali Osman Tatlısu-Yağmur
Yayınevi(İstanbul;1982) s.87
9-Bediüzzaman’dan Özlü Sözler- Hazırlayan:Şaban Döğen- Gençlik Yayınları-2.Baskı(Şubat 2001) s.30
[sözkonusu metnin aktarıldığı kaynak: İşaratü'-İ'caz(B.Said Nursi) s.212]
Umumi Kaynakça:
Umumi manada dipnotlarda
ismi geçen eserlerden istifade edilmiştir.
Anasayfa > Genel > Ya Basir Duasi